Wat zijn de kenmerken van hepatitis A?

Hepatitis A ontstaat door het hepatitis A-virus. Hepatitis A is een minder ernstige vorm van hepatitis, die vooral bij kinderen voorkomt. Wanneer u besmet bent geraakt met het hepatitis A-virus duurt het 2 tot 6 weken voordat u ziek wordt (incubatietijd), maar in de laatste deel van de incubatieperiode bent u al wel besmettelijk. Hepatitis A kan zo licht verlopen dat u het niet eens merkt. De verschijnselen treden na de incubatietijd op en zijn over het algemeen vermoeidheid, lichte koorts, soms pijn in de bovenbuik en misselijkheid. Kinderen hebben vaak geen ziekteverschijnselen. Bij volwassenen gaat hepatitis A meestal gepaard met geelzucht, dit is het geelkleuren van huid en oogwit, het donker worden van urine (de kleur van cola) en het ontkleuren van ontlasting (de kleur van stopverf). Kinderen worden minder vaak geel. U bent besmettelijk tijdens het laatste deel van de incubatieperiode, maar meestal niet meer als de geelzucht begint te verdwijnen, omdat het virus dan overwonnen is. Hepatitis A duurt in de meeste gevallen niet langer dan 6 weken. Bij volwassenen kan de hepatitis A soms wel drie maanden of langer duren en ernstiger verlopen. Bij volwassenen kunnen ziekteverschijnselen vaak enkele maanden aanhouden.

Hoe loop ik hepatitis A op?

U kunt besmet raken met het hepatitis A-virus door het eten en drinken van voedsel of water dat verontreinigd is met ontlasting dat het virus bevat. Het virus kan in het voedsel en drinken komen als na de toiletgang en voor het eten de handen niet gewassen worden. De kans op besmetting neemt toe naarmate de hygiënische omstandigheden slechter zijn. Te denken valt aan slechte persoonlijke hygiëne, maar ook aan het ontbreken van goede sanitaire voorzieningen, zoals een goede drinkwatervoorziening en een goed rioleringssysteem. Hepatitis A kan soms ook overgedragen worden door seksueel contact, met name door anale seks, dat wil zeggen seks waarbij zeer kleine hoeveelheden ontlasting in de mond komen door bijvoorbeeld het likken van de anus. Hepatitis A kan in uitzonderlijke gevallen ook worden overgedragen door bloed en bloedproducten, bijvoorbeeld stollingsfactoren zoals gebruikt bij de behandeling van hemofiliepatiënten. Het is belangrijk dat huis- of klasgenoten van een hepatitis A patiënt beschermd worden, zodat zij de ziekte niet ook kunnen krijgen.

Is vaccinatie tegen hepatitis A mogelijk?

In Nederland is ongeveer 10% van de jong volwassenen ooit besmet geweest met het hepatitis A-virus. Daarna zijn zij levenslang beschermd tegen de ziekte en is vaccinatie niet nodig. Een doorgemaakte infectie kan met een positieve anti-HAV test aangetoond worden. Voor mensen die geen natuurlijke immuniteit hebben, kan bescherming tegen hepatitis A verkregen worden door vaccinatie. Actieve immunisatie bestaat uit 2 injecties met het vaccin tegen hepatitis A op tijdstip 0 en na 6 tot 12 maanden. Het vaccin wekt bij vrijwel iedereen binnen twee weken antistoffen op tegen hepatitis A en geeft minimaal 10 jaar, maar mogelijk levenslang.

Is vaccinatie tegen hepatitis A tijdens de zwangerschap schadelijk?

Hepatitis A is niet geregistreerd voor gebruik bij kinderen < 1 jaar oud of bij zwangeren. Bij zwangeren is geen onderzoek verricht, maar er zijn, net als bij andere niet levende vaccins, zoals het geïnactiveerde poliovaccin dat op vrijwel dezelfde wijze geproduceerd wordt, geen redenen om aan te nemen dat het schade aan de vrucht zou berokkenen. De Brede Werkgroep van het Landelijk Centrum Reizigersinformatie is daarom van mening dat het hepatitis A vaccin zonder bezwaar aan zwangeren gegeven kan worden.

Is hepatitis A vaccinatie noodzakelijk bij reizen naar andere landen?

Hepatitis A kan men overal oplopen, maar met name reizigers die naar ‘verre landen’ reizen lopen risico. Overal waar de hygiëne en sanitaire voorzieningen te wensen overlaten bestaat een risico op hepatitis A infectie. Op de website van Landelijke Coördinatiecentrum Reizigersinformatie (www.lcr.nl) staat per land aangegeven waar hepatitis A vaccinatie wordt aangeraden. Volwassenen lopen de besmetting meestal op via kinderen of tijdens een reis naar landen waar hepatitis A veel voorkomt: landen in het Middellandse Zeegebied en ontwikkelingslanden. De kans op besmetting is in deze landen veel groter dan in Nederland. In deze landen kunnen voedingsmiddelen een bron van besmetting zijn: bijvoorbeeld rauwe groenten, fruit, salades, omdat deze gewassen kunnen zijn in, of besproeid met, water waarin het hepatitis A virus zit. Riolen die uitkomen in zwemwater vormen niet alleen voor zwemmers een directe infectiebron, maar ook indirect voor schaal- en schelpdieren, bijvoorbeeld garnalen, oesters en mosselen, omdat deze zich voeden met organisch materiaal. Als dit besmette (zee)voedsel wordt gegeten kan men hepatitis A krijgen. Het is verstandig dat u zich laat inenten (vaccineren) als u op reis gaat naar gebieden waar hepatitis A veel voorkomt, omdat besmetting veelal heel ongemerkt kan gebeuren.

Wat is ‘bron en contact-opsporing’?

Conform de Infectieziektewet moet elke nieuwe hepatitis A infectie bij de GGD gemeld worden. Om verdere verspreiding te voorkomen, zal de plaatselijke GGD uitzoeken waar de ziekte vandaan komt en wie er mogelijk nog meer risico hebben gelopen. Dit is de zogenaamde ‘bron en contact-opsporing’.

Wat zijn de kenmerken van hepatitis B?

Tussen het moment van besmetting en het optreden van de ziekteverschijnselen zitten gemiddeld 90 dagen (incubatietijd). Na deze periode kunnen de volgende ziekteverschijnselen ontstaan: algemeen ziektegevoel, koorts, gewichtsverlies, verminderde eetlust, geelzucht (donkere urine, ontkleurde ontlasting en gele verkleuring van het oogwit en de huid, maar ook spier- en gewrichtspijn). Er kan ook geen enkele klacht zijn. De ziekte kan enkele weken tot maanden duren. Tijdens en na de ziekte kunt u lang moe blijven.

Hoe loop ik hepatitis B op?

Het hepatitis B-virus komt voor in bloed, sperma, voorvocht en vaginaal vocht. Het virus wordt, vaak ongemerkt, overgedragen door onveilig seksueel contact, bloedcontact of bloedproducten. Het virus kan ook overgedragen worden van moeder op kind rond de bevalling. Een heel kleine hoeveelheid besmet bloed in een wondje is dus al voldoende om een infectie te veroorzaken. Een intacte huid geeft echter een goede bescherming tegen overdracht van het virus. Soms is het niet precies duidelijk hoe en wanneer iemand besmet is geraakt met het hepatitis B-virus. Het kan dan zijn dat iemand is besmet door hele gewone dingen, zoals het gemeenschappelijk gebruik van tandenborstels, scheermesjes of scheerapparaten. Aan deze gebruiksvoorwerpen kan een restje (opgedroogd) bloed zitten, waarin het virus voorkomt. Het virus kan, bij gezamenlijk gebruik van deze voorwerpen, via een klein wondje in het lichaam komen. Het virus kan niet worden overgebracht door normaal sociaal contact, zoals handen geven en knuffelen. Overdracht door tongzoenen vindt alleen plaats als daar bloed bij te pas komt. Verder kan besmetting plaats vinden door het gebruik van niet-steriele naalden, door spuitende druggebruikers en bij piercing, tatoeëring en acupunctuur.

Welke behandelingsmogelijkheden tegen hepatitis B zijn er?

Patiënten met een chronische actieve hepatitis B (test-uitslag: HBsAg en HBeAg positief) komen in aanmerking voor een behandeling. Bij een acute infectie en a-symptomatisch dragerschap van het hepatitis B-virus is een behandeling tot nu toe niet zinvol gebleken. Een geregistreerde behandeling voor hepatitis B is een behandeling met het medicijn alfa-interferon. Dit medicijn moet minstens 4 maanden lang, drie maal per week, onderhuids ingespoten worden. Naast interferonbehandeling is lamivudine een geregistreerde anti-virale monotherapie (tabletten), lamivudine heeft geen noemenswaardige bijwerkingen. In tegenstelling tot interferon moet lamivudine net zolang gegeven worden totdat geen virus meer in het bloed aantoonbaar is en er antistoffen zijn gevormd tegen het virus.

Wat zijn de bijwerkingen van de behandeling?

Alfa-interferon heeft vaak bijwerkingen die lijken op de verschijnselen van griep, zoals: moeheid, rillerigheid, spierpijn en minder eetlust. Daarnaast kan het haar tijdelijk dunner worden en kan het aantal witte bloedcellen en bloedplaatjes dalen. Een aantal bijwerkingen kan goed bestreden worden met paracetamol. In verband met de bijwerkingen kan alfa-interferon het beste ’s avonds voor het slapen gaan worden ingespoten. Lamivudine heeft geen noemenswaardige bijwerkingen.

Is vaccinatie tegen hepatitis B mogelijk?

Tegen hepatitis B bestaat een goed en veilig vaccin (inenting). Het vaccin beschermt nagenoeg iedereen tegen besmetting met het hepatitis B-virus. Het vaccin is veilig voor kinderen en volwassenen en kan indien noodzakelijk ook tijdens de zwangerschap worden toegediend. In het laatste geval kunt u het beste overleggen met uw arts of de GGD. Een volledige vaccinatie bestaat uit 3 injecties, die verspreid over een half jaar gegeven worden. Eén maand na de volledige vaccinatie moet u uw bloed laten onderzoeken. Het laboratorium gaat dan na of het lichaam genoeg antistoffen tegen het virus heeft aangemaakt. De hoeveelheid van de antistoffen heet ‘anti-HBs titer’. Deze titer moet in Nederland hoger dan 10 eenheden per liter (10 iu/l) zijn. Er is dan voldoende bescherming tegen het virus. Deze bescherming is vermoedelijk levenslang. Revaccinatie is in ieder geval de eerste 15 jaar niet nodig. Ook niet als u tussentijds met het virus in contact komt, bijvoorbeeld door onveilige seks of een bloedcontact. Het is belangrijk om de anti-HBs titer te meten. Alleen zo kan vastgesteld worden of de vaccinatie succesvol is geweest (95% van de mensen reageert goed op vaccinatie).

Welke kinderen worden in het RijksVaccinatieprogramma gevaccineerd tegen hepatitis B?

Voor hepatitis B vaccinatie komen uitsluitend twee groepen kinderen in aanmerking:
* kinderen waarvan tenminste één van de ouders afkomstig is uit een land waar hepatitis B veel voorkomt;
* kinderen van HBsAg positieve moeders (draagsters van het hepatitis B virus).

Kinderen die voor 1 januari 2003 zijn geboren, waarvan één van de ouders uit een endemisch land komt, komen niet in aanmerking voor hepatitis B vaccinatie. Gezien het verhoogd risico (door bijvoorbeeld familiebezoek) wordt vaccinatie aangeraden. U kunt deze halen bij de GGD of uw huisarts.

Voor meer informatie kijk op: www.igz.nl/indexie (Rijksvaccinatieprogramma)

Is vaccinatie tegen hepatitis B tijdens de zwangerschap schadelijk?

Er zijn geen redenen om aan te nemen dat vaccinatie tijdens zwangerschap schade aan de vrucht zou berokkenen. De werkgroep H-BIG van het NHC is daarom van mening dat het hepatitis B vaccin zonder bezwaar aan zwangeren gegeven kan worden. Sommige reguliere HB-vaccins bevatten thiomersal als conserveringsmiddel. Hoewel de schadelijkheid van thiomersal niet is bewezen, kan ervoor gekozen worden om bij zwangerschap het thiomersal vrije vaccin te geven. De verwachting is dat medio 2003 alle hepatitis B vaccins thiomersal-arm of -vrij zullen zijn.

Is hepatitis B vaccinatie noodzakelijk bij reizen naar andere landen?

Hepatitis B wordt via bloed-bloed contacten en onbeschermd seksueel contact overgedragen. Reizigers die voor een langere tijd naar een risicoland reizen lopen met name risico om hepatitis B op te lopen. Het is daarom zaak dat u weet hoe u een besmetting kunt voorkomen: door veilig te vrijen, het vermijden van bloedcontact, veilig plaatsen van een tatoeage of piercing en door vaccinatie. Op de website van Landelijke Coördinatiecentrum Reizigersinformatie (www.lcr.nl) staat voor welke landen hepatitis B vaccinatie wordt aanbevolen.

Wat is chronische hepatitis B?

Bij een klein aantal mensen dat besmet is geraakt met het hepatitis B-virus, wordt het virus helemaal niet opgeruimd uit het lichaam. Er is dan sprake van chronische actieve hepatitis. U blijft dus besmettelijk. In het bloed blijft HBsAg en meestal ook HBeAg aantoonbaar (zie woordenlijst). Bij chronische hepatitis B hoeft u helemaal geen klachten te hebben. Maar u kunt ook last hebben van algemene moeheidsklachten of plotseling opkomende vermoeidheid. Spier- en gewrichtspijnen kunnen ook bij de ziekteverschijnselen horen. Bij chronische hepatitis B veroorzaakt het hepatitis B-virus een langdurige (chronische) ontsteking in de lever.

Kan een chronische hepatitis B spontaan genezen?

Soms lijkt het virus na jaren spontaan door het afweersysteem opgeruimd te worden. Dit gebeurt zelden. Het verdwijnen van het virus wordt soms vooraf gegaan door een tijdelijke stijging van de leverenzymen (transaminasen).

Wat is een a-symptomatische drager?

Het virus verdwijnt bij 9 van de 10 mensen meestal binnen een half jaar. Als de arts met behulp van een bloedonderzoek heeft vastgesteld dat het virus is verdwenen en er antistoffen zijn aangemaakt, bent u genezen. Een klein deel van de mensen behoudt echter het virus. Er ontstaat dan een a-symptomatisch dragerschap of een chronische actieve hepatitis B infectie en in beide gevallen blijft de besmettelijkheid bestaan. Ook om dit te weten te komen, moet de arts bloedonderzoek doen. Bij een a-symptomatische drager is er geen of zeer weinig ziekte-activitiet in het bloed te meten. Toch is het virus nog stééds in het lichaam aanwezig en de besmettelijkheid blijft. Regelmatige controle blijft noodzakelijk, omdat in uitzonderlijke gevallen het virus weer in activiteit kan toenemen. Daarnaast is er ook een kleine kans (1%/jaar) dat uw lichaam het virus alsnog spontaan opruimt.

Wat is ‘bron en contact-opsporing’?

Conform de Infectieziektewet moet elke nieuwe hepatitis B infectie bij de GGD gemeld worden. Om verdere verspreiding te voorkomen, zal de plaatselijke GGD uitzoeken waar de ziekte vandaan komt of wie er nog meer risico hebben gelopen op besmetting. Dit is de zogenaamde ‘bron en contact-opsporing’.

Wat zijn de kenmerken van hepatitis C?

Een acute hepatitis C infectie geeft slechts bij een klein percentage van de patienten duidelijke klachten. Bij een vergevorderde ziekte kan hepatitis C zich soms uiten met tekenen van leverbeschadiging zoals geelzucht, vocht in de buik, een opgezette lever en milt of bloedingen uit slokdarmspataderen. Daarnaast kunnen er klachten bestaan zoals vermoeidheid wat echter ook bij andere ziekten voorkomt. Meestal wordt hepatitis C bij toeval gevonden, naar aanleiding van bloedonderzoek waarbij ook de leverfunctie wordt getest. Ook wordt soms bij verrassing een virusbesmetting gevonden bij kandidaatbloeddonoren, omdat het bloed van donoren altijd wordt nagekeken op hepatitis C.

Hoe loop ik hepatitis C op?

Hepatitis C is alleen via bloed-bloed contacten overdraagbaar. Voor 1991 was hepatitis C besmetting een risico voor ontvangers van bloedtransfusies en voor mensen met hemofilie (stollingsziekte) die zijn behandeld met een stollingspreparaat dat uit menselijk bloed is gemaakt. In 1991 is er door de bloedbanken in Nederland een uitgebreide controle van bloed en bloedproducten op het hepatitis C virus ingevoerd. Sinds die tijd is de kans om met hepatitis C besmet te worden bij toediening van bloed- of bloedproducten vrijwel niet meer aanwezig. Een andere grote groep besmette mensen zijn drugverslaafden die met vuile naalden spuiten of gemeenschappelijke rietjes gebruiken bij het opsnuiven van cocaïne. Het betreft hier ook mensen die ooit, ook al is het maar één keer, drugs hebben gespoten. Bij ruim een derde van de patiënten met hepatitis C is het echter niet goed mogelijk aan te geven hoe de besmetting is opgelopen. Mogelijke factoren die hierbij een rol hebben gespeeld zijn o.a. tatoeage, gemeenschappelijk gebruik van scheermesjes of tandenborstels, contact met besmet bloed bij verwondingen van de huid of slijmvliezen, operaties.

Hoe wordt hepatitis C vastgesteld?

Omdat de screeningstest niet 100% betrouwbaar is moet bij een positieve testuitslag altijd een bevestigingstest worden verricht. Een negatieve testuitslag wijst op afwezigheid van hepatitis C. Dit alles geldt met name voor een chronische hepatitis C. Bij een acute infectie kan het soms vele weken duren voordat het lichaam antistoffen aanmaakt. Dan kan het noodzakelijk zijn een ingewikkelde aanvullende test te doen naar het virus RNA. Dit onderzoek kan alleen in gespecialiseerde laboratoria plaatsvinden.

Wat is de procedure als hepatitis C eenmaal vastgesteld is?

Als een actieve virusinfectie wordt aangetoond moet vervolgens worden onderzocht hoe ernstig de ontsteking is en in hoeverre er al beschadiging van de lever is opgetreden. Bij lichamelijk onderzoek wordt de grootte van de lever en de milt beoordeeld en wordt gekeken of er tekenen zijn van slecht functioneren van de lever, zoals geelzucht. Dit onderzoek wordt aangevuld met een geluidsfoto (echografie) en bloedonderzoek. Als hierbij wordt aangetoond dat er weliswaar hepatitis C virus in het bloed aanwezig is, maar dat er geen ontstekingsactiviteit in de lever is en er ook geen tekenen van verlittekening van de lever zijn, zal worden besloten om af te wachten. Er kan dan sprake zijn van een dragerschap zonder activiteit of er kan sprake zijn van een rustige fase in het soms grillige ontstekingsbeloop. Om deze reden zal het bloed na enkele maanden opnieuw worden getest. lndien er echter aanwezigheid van hepatitis C wordt gevonden met een actieve ontsteking van de lever of met tekenen van verlittekening van de lever zal de patiënt vaak worden doorverwezen naar een specialistisch centrum. Hier zal worden beoordeeld of er moet worden gestart met antivirale middelen. Bij deze beoordeling zal het vaak ook nodig zijn om een stukje weefsel (biopt) uit de lever te nemen om met behulp van een microscoop meer zekerheid te krijgen over de aard en de ernst van de aandoening.

Wanneer kan iemand met hepatitis C anderen besmetten?

Mensen die met hepatitis C-patiënten omgaan hoeven niet bezorgd te zijn bij onderlinge contacten in het gezinsleven of op het werk. Omdat de huid en intacte slijmvliezen een goede barrière vormen tegen het virus is er bij de normale omgang met hepatitis C patiënten, zoals bijvoorbeeld in het gezin, knuffelen en kussen en omgang met elkaar op het werk of in dezelfde klas geen risico op besmetting. In goed gecontroleerd onderzoek is besmetting via seksueel contact nog nooit bewezen. De kans op besmetting via seksueel contact als nihil geacht. Als het al voorkomt is dit zeldzaam. Bij vaste partners van patiënten worden geen speciale maatregelen geadviseerd. Bij virusdragers met wisselende contacten worden de principes van ’veilig vrijen’ om andere redenen geadviseerd. Het risico dat een moeder tijdens de zwangerschap hepatitis C overdraagt aan haar ongeboren kind is kleiner dan 5%. Er is geen bezwaar tegen zwangerschap. De bevalling kan langs de natuurlijke weg plaatsvinden. Ook kan gewoon borstvoeding worden gegeven.

Wanneer wordt besloten tot behandeling?

Bij iedere individuele patiënt moet daarom steeds de afweging worden gemaakt tussen enerzijds de mogelijke voordelen van de kuur en anderzijds de bijwerkingen en de kans op succes. Er moet dus ofwel sprake zijn van belangrijke klachten, bijvoorbeeld ernstige vermoeidheid, ofwel het risico van het ontstaan van een complicatie waardoor de levensverwachting wordt beïnvloed. Iemand die geen klachten heeft en waarbij de virusactiviteit nihil is en de infectie niet tot verlittekening van de lever leidt, behoeft dan ook volgens de huidige inzichten niet behandeld te worden. Anderzijds moet er, indien besloten wordt tot behandeling, een behoorlijke kans op succes zijn. Op hoge leeftijd of bij aanwezigheid van een ernstige verlittekening van de lever (cirrose) zijn deze kansen op het verdwijnen van het virus erg klein.

Welke behandelingsmogelijkheden tegen hepatitis C zijn er?

De behandeling bestaat uit het versterken van de afweer van het lichaam tegen dit virus door extra toediening van interferon. Sinds enkele jaren is een van de interferoneiwitten, het a-interferon voor deze aandoening geregistreerd. De toediening van interferon gaat gepaard met verschijnselen die wij gebruikelijk onder ‘griep’ verstaan zoals hoofdpijn, koorts en spierpijnen. Sommige virussen worden onvoldoende door het lichaam herkend, zoals bijvoorbeeld het geval is bij een chronische hepatitis C. Dit medicijn kan niet worden geslikt maar moet met injecties in het onderhuidse vet worden toegediend. Om het virus weg te krijgen, is het vaak nodig om een half jaar of langer enkele malen per week of dagelijks deze injecties toe te dienen. Sinds kort is er een nieuwe formule van interferon geregistreerd die slechts 1x per week toegediend hoeft te worden (PEG-interferon). Sinds februari 2000 bestaat de standaardbehandeling voor hepatitis C uit een combinatietherape van (PEG) interferon en ribavirine. Ribavirine is een antiviraal geneesmiddel dat de werking van a-interferon versterkt. Deze combinatietherapie geeft bij type 1 van hepatitis C virus 51% blijvend genezingssucces en 76 tot 80% succes bij mensen met type 2 en 3.

Wat zijn de bijwerkingen van de medicatie?

De behandeling kan vermoeidheidsklachten tijdelijk verergeren. Ook kunt u hierdoor lusteloos en geïrriteerd worden. Soms treedt tijdelijk impotentie op en ook kan het medicijn aanleiding geven tot lichte vormen van haarverlies of eczeem. Deze bijwerkingen verdwijnen allemaal weer na het staken van de medicatie. Meer ernstiger bijwerkingen zoals depressie, sterke onderdrukking van de aanmaak van bloedlichaampjes door het beenmerg, epilepsie, ritmestoornissen van het hart en schildklierafwijkingen komen gelukkig zeer zelden voor. Gezien de aard van deze behandeling is begeleiding van een arts die gespecialiseerd is in leverziekten wel verstandig.

Is vaccinatie tegen hepatitis C mogelijk?

Helaas bestaat er geen vaccin of ander medicijn dat beschermt tegen een besmetting met hepatitis C. Het voorkomen van bloed-bloedcontacten blijft de enige preventie.

Hepatitis Infolijn: (033) 422 09 88

Bron: Nationaal Hepatitis Centrum